Kościół Ewangelicko-Augsburski, zwany też Kościołem luterańskim, nawiązuje do idei szesnastowiecznej Reformacji, która przywróciła w Kościele należne miejsce Chrystusowi i Pismu Świętemu. Odrzuciła wszystko, co nie ma uzasadnienia w Biblii, a co przez wieki nagromadziła ludzka tradycja. Tym samym Kościół luterański sięga swymi korzeniami do czasów Kościoła apostolskiego, kierując się w wierze i życiu Ewangelią i nauką apostołów Jezusa Chrystusa.

Wykład nauki Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego zawierają księgi wyznaniowe, w których skład, obok starochrzescijańskich symboli wiary wchodzą: Mały katechizm, Duży katechizm, Wyznanie augsburskie, Obrona Wyznania augsburskiego, Artykuły szmalkaldzkie i Formuła zgody.

Podstawową księgą wyznaniową luteranizmu jest Wyznanie augsburskie, napisane przez Filipa Melanchtona w roku 1530, a odczytane w Augsburgu dnia 25 czerwca tegoż samego roku. Pierwsza część Wyznania, składająca się z 21 artykułów, zawiera wykład nauki zreformowanego Kościoła, druga zaś określa stanowisko obozu reformacji wobec nadużyć w Kościele. Pierwszą część należy traktować jako podstawowe credo luteranizmu.

Biblijną naukę Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego można streścić w czterech hasłach i zasadach, które odnoszą się do czterech łacińskich zwrotów: sola scriptura - jedynie Pismo; solus Christus - jedynie Chrystus; sola verbo - jedynie Słowo; sola gratia i sola fide - jedynie łaska i jedynie wiara.


Jedynie PISMO

Reformacja wezwała Kościół do powrotu do Pisma Świętego. Zasada sola scriptura oznacza, że jedynym źródłem wiary i życia każdego chrześcijanina powinna być Biblia. Wiary i życia nie może bowiem kształtować tradycja, czy ludzkie dogmaty. Wiara wyrasta jedynie ze Słowa Bożego i przez to Słowo jest w nas kształtowana i rodzi nowe życie. Dlatego też to, co jest nie zgodne ze Słowem Bożym musi być odrzucone i usunięte z życia świadomie wierzącego człowieka. Chrześcijanin nie powinien iść w życiu wiary za głosem zwiastowania, które nie wypływa jedynie z Pisma Świętego. Słowa Biblii uczą nas: "Całe Pismo przez Boga jest natchnione i pożyteczne do nauki, do wykrywania błędów, do poprawy, do wychowywania w sprawiedliwości" (2 Tm 3,16).


Jedynie CHRYSTUS

To za sprawą Reformacji udało się w oparciu o Biblię przywrócić właściwe miejsce w życiu wiary Synowi Bożemu - Jezusowi Chrystusowi. Ta szczególna zasada: solus Christus oznacza, że jedynym Zbawicielem świata; Panem życia i śmierci, jedynym i prawdziwym pośrednikiem między Bogiem Ojcem a człowiekiem jest Jezus Chrystus. Jedynie On powinien być przedmiotem wszelkiego uwielbienia i czci. Hasło - jedynie Chrystus - wyklucza na podstawie Pisma Świętego pośrednictwo Marii Panny i świętych na drodze zbawienia człowieka. Marię należy stawiać za wzór bogobojnego życia, otaczać szacunkiem, lecz modlić się należy jedynie do Boga przez Jezusa Chrystusa. Wszelkie modlitwy za pośrednictwem świętych ujmują czci należnej Jezusowi Chrystusowi. Jedynie w Chrystusie Bóg spotyka się osobiście z człowiekiem. Tylko przez Chrystusa i w Chrystusie dokonuje się odpuszczenie grzechów i zbawienie. Wierzymy, że " jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek Chrystus Jezus" (1 Tm 2,5).


Jedynie SŁOWO

Reformacja na podstawie Pisma Świętego uznała Słowo Boże za jedyne źródło zbawienia człowieka. Zasada sola verbo - jedynie Słowo, oznacza, że dokonane na krzyżu Golgoty zbawienie przez Jezusa Chrystusa udzielane jest nam przez Słowo Boże. Bóg w swoje Słowo włożył moc zbawienia wierzącego człowieka. Dobro ofiary krzyżowej dokonanej raz na zawsze przez Chrystusa, staje się udziałem wszystkich tych, którzy z wiarą słuchają i przyjmują do swego życia Słowa Boga i używają sakramentów zgodnie z nauką samego Chrystusa. Jedynie Duch Święty - trzecia osoba Boga; przez Słowo Zakonu daje poznanie grzechu, świadomości śmierci i mocy oddziaływania szatana na ludzkie życie. Przez wiarę Słowo Ewangelii budzi wiarę w moc Chrystusowego krzyża i Jego zwycięstwo nad moim grzechem, śmiercią i szatanem.
Kościół posiada dwa sakramenty ustanowione przez Jezusa Chrystusa: Chrzest i Wieczerzę Pańską. Są one widzialną formą Bożego Słowa. Związane są z obietnicą zbawienia. Jako znaki łaski Bożej, są środkami, przez które skutecznie działa Syn Boży. Przez osobistą wiarę przyjmowane są dary łaski Bożej. Dlatego: "Przyjmijcie z łagodnością wszczepione w was Słowo, które może zbawić dusze wasze" (Jk 1,21).


Jedynie ŁASKA, jedynie WIARA

Reformacja wyrosła z poznania, że człowiek zostaje usprawiedliwiony przez Boga ze swoich grzechów jedynie z łaski; dzięki zasłudze krzyżowej Jezusa Chrystusa przez wiarę. Zasada sola gratia i sola fide oznacza, że łaska Boża wyprzedza wszelkie ludzkie działanie i chęci; a pobożne praktyki kościelne, dobre uczynki nie dadzą nam zbawienia. Uczynił to Chrystus przez swoją śmierć na krzyżu Golgoty. Wiara moja nie jest zasługą przed Bogiem. Rodzi się ona i wyrasta ze Słowa Bożego i przez nią człowiek przyswaja sobie dar usprawiedliwienia. Tylko Bóg przyobleka wierzącego w szatę Chrystusowej sprawiedliwości i świętości. Dobre uczynki są naszą chrześcijańską powinnością. Uczynki wyrastają z wiary, która jest czynna w miłości do Boga i bliźniego, i świadczą o jej szczerości i autentyczności. Jedynie w Chrystusie wiara może przynosić owoce w życiu codziennym. "Albowiem łaską zbawieni jesteśmy przez wiarę, i to nie z was: Boży to dar, nie z uczynków, aby się kto nie chlubił" (Ef 2,8-9).

Uznajemy dwa sakramenty: Chrzsztu Świętego i Ołtarza - Eucharystii, Wieczerzy Pańskiej. Sakrament Ołtarza udzielany jest pod dwiema postaciami (chleba i wina) zgodnie z ustanowieniem Pana Jezusa. Luteranie na podstawie nauki o wszechobecności Jezusa Chrystusa wierzą, że w Wieczerzy Świętej "w", "z", "pod" postaciami chleba i wina są prawdziwie, realne, cieleśnie obecne ciało i krew Jezusa Chrystusa (nauka o konsubstancjacji). Luteranizm odrzuca naukę o przeistoczeniu (transsubstancjacji).

Praktykujemy: - głośną spowiedź wszystkich wiernych, - osobistą spowiedź - rozmowę z księdzem dla tych, którzy pragną szczególnej pociechy, - codzienne wyznawanie swoich grzechów w modlitwie przed Bogiem.

Kościół jest społecznością Świętych, dlatego nie kanonizujemy, ani też nie modlimy się do świętych. Nie potrzebujemy wzywania świętych, "(...) a chociażby nawet była to rzecz cenna, jednak jest to rzeczą bardzo zgubną. Chociaż aniołowie w niebie, a święci na ziemi, a może także i w niebie, modlą się za nas (jak zresztą i Chrystus czyni), to jednak z tego nie wynika, iż mamy aniołów i orędowników (...). Jest to bowiem bałwochwalstwo, gdyż taki zaszczyt przyznawać należy jedynie Bogu."
Kościół Luterański uznaje, że Maria Panna jest matką Jezusa Chrystusa - Boga i Człowieka w jednej osobie. Dlatego modlimy się wyłącznie do Boga w Trójcy Świętej. (Pierwsze przykazanie: Jam jest Pan, Bóg twój. Nie będziesz miał innych bogów obok Mnie.) Jeden jest tylko Orędownik - Jezus Chrystus - który wraz z Duchem Świętym wstawia się za nami u Ojca.

Nabożeństwo luterańskie nie jest powtórzeniem bezkrwawej ofiary Jezusa Chrystusa składanej Bogu przez ludzi (kapłana), lecz ofiarą darowaną ludziom przez Boga.Istotę nabożeństwa ewangelickiego określił Marcin Luter w kazaniu wygłoszonym w trakcie poświęcenia kościoła zamkowego w Torgawie w roku 1544 słowami: "... aby tu sam Pan Chrystus przemawiał do nas w Słowie Swoim świętym, a my abyśmy z Nim mówili przez modlitwę, psalmy i pieśni pochwalne". Liturgia luterańska od XVI wieku prowadzona jest w języku narodowym. Zgodnie z nauką Chrystusa uznajemy tylko dwa stany po śmierci: - niebo (bliskość Boga), - piekło (wieczne oddalenia od Boga).

Odrzucamy naukę o czyśćcu, jak również związaną z nią nauką o odpustach za żywych i umarłych.

Najwyższą władzą ustawodawczą Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP jest Synod Kościoła, którego reprezentacją jest rada Synodalna. Synod Kościoła jest wybierany w sposób demokratyczny z grona wszystkich duchowych i świeckich członków Synodów Diecezjalnych Kościoła. Synod Kościoła wybiera Biskupa Kościoła, który jest duchowym zwierzchnikiem Kościoła i urzędu także Prezesem Konsstorza. Konsystorz jest naczelną władzą administracyjną Kościoła w Polsce i zarazem stanowi kierownictwo Kościoła.

W skład Kościoła wchodzi obecnie sześć diecezji: cieszyńska, katowicka, mazurska, pomorsko-wielkopolska, warszawska i wrocławska. Diecezje posiadają swoje synody, biskupów i rady. W diecezjach istnieją samodzielne parafie i podległe im filiały. Proboszcz i rada parafialna są wybierani przez wszystkich pełnoletnich członków parafii.

Kościół Ewangelicko-Augsburski zajmuje się także pracą duszpasterską oraz misyjno-ewangelizacyjną w różnych grupach i środowiskach społecznych oraz współpracuje z innymi kościołami chrześcijańskimi należącymi do Polskiej Rady Ekumenicznej.

Źródło: "Świadectwo wiary i życia", wyd. Augustana; www.luteranie.pl